مىنوشته تصريح مىكند كه چهار سال است براى تأليف اين كتاب زحمت مىكشم و در جاى ديگر ، باز در همان دفتر خاطرات ، تصريح مىكند كه كتاب را به دستور العمل من شيخ مهدى نوشته و يا اين‌كه از طرز و موضوعى كه دستور العمل داده بودم خارج كرده ، اما باز مهدى بامداد كه به صورتى روشن سخنان مرحوم قزوينى را بازگو مىكند ( البته بدون ذكر مأخذ كه شيوهء هميشگى اوست ) باز كتاب را به شيخ مهدى نسبت مىدهد . ظاهرا مثل آن است كه بامداد خود المآثر و الاثار را نديده و به اعتبار سخن علامه چنين اجتهادى مىكند . اما اگر كسى اين كتاب را ديده باشد مىداند كه درين كتاب فصل مبسوطى راجع به نوآوريهاى عصر قاجارى آمده از انواع گلها گرفته تا كلمات و اصطلاحات علمى مثل نوميسماتيك « 17 » ( سكه‌شناسى ) و فيزيك و توپوگرافى و شمن‌دفر ( راه‌آهن ) و كسمگرافى كوسموگرافى - جهان‌نگارى ) « علم شريف هيئت عالم و معرفت نجوم » و پاتولوژى و شيمى و هندسهء پلانى مطرى « 18 » و ادارهء گازت ( روزنامه ) و ژورنال اكودوپرس كه تصور نمىرود كار شيخ مهدى عبد الرب‌آبادى باشد . اين نكته قابل توجه است كه در همين كتاب در ذيل عنوان « تصحيح علم تاريخ در باب هشتم و در برخى از آثار روحانيه و مآثر معنويه » و به تعبير ديگر ره‌آوردهاى تمدن فرنگى ، اعتماد السلطنه مىنويسد : « اين فن شريف با كثرت تصانيف در ايران سخت سست و ضعيف بوده . چه از بدايت خليقه تا اول ظهور دولت اسلام را اخبار ضعاف و عجايب خرافات از حيز اعتبار و قبول خاصه خارج كرده و در ميان سلاسل قديمهء ملوك عجم اسامى بسيار از سلاطين سقط شده است . در اين دوران جاويدان ، تاريخ قديم ايران بر كتب مؤخرين از مورخين اروپا چه متقدمين از زمان هرودوت چه مؤخرين كه غالبا در قيد حيات هستند عرضه گرديد و تاريخهاى عرب و فرس و روم و يونان و مصر و فرنگ با يكديگر تطبيق افتاد و با مسكوكات ملوك ماضيه و ساير آثار و خطوط و اقلام و رموز كه از قرون سابقه و احقاب حاليه خبر مىدهند موازنه شد . اغلاط و سقطات و

--> ( 17 ) - Numismatique - Physique - Topographie - Chemin de fer - Cosmographie ( 18 ) - Planime ? trie